Ինչ խոսք, իհարկե Վիլյամ Սարոյան հեղինակն է լուսանկարում։
Վարպետը իր գործունեության սկզբնական տասնամյակներում գրառել է դեռևս հարյուրավոր պատմվածքների շարք, ինչի զգալի մասն ամփոփել է տասից առավել ժողովածուների շարքում։
Սարոյանը նաև հակիրճ պատմվածքների, նորավեպերի ժանրերում ներմուծեց մեր և ժամանակային իրողություն ասվածն զուգորդված միմյանց հետ սերտ կապով սոցիալական և հոգեբանական նորովի թեմատիկան, արդի հնչեղություն վայելող հայրենասիրական և մարասիրական մոտիվներով։
Հեղինակը պատումների նորովի ձևերով, քնարականության և հումորի միջոցով տարբեր հնչերանգներով, բնականության և ճշմարտացիության, պատկերի և կերպարի գունագեղության հիմք տվեց բոլոր ստեղծագործություններին։
Վարպետի գրական որոշ կերպարներն ներկայացվել են մեր միջավայրն՝ սեփական ավանդույթներն և բարքերն։ Հայրենասիրության մոտիվն, ինչ կերպ և իր դարերի ավանդույթներն պահող անձանց կերպարներն հակադրել է ապրելու ձևի հարթեցնող չափանիշների հետ։
Իրականություն նույն կերպ հարաբերությունների մեջ են «տարբեր օրինակներով» և ձախորդ անձանց սարոյանական կերպարներն և առանձնապես մանուկի և պատանու առանձնակի կերպարներն։
Այդ ամենն համաշխարհային գրականությունն մուտք գործեցին իբրև հոգևոր մաքրության խորհրդանշաններ։ Իրականություն և երազանք հակադրությունն, անձի ներքուստ ազատության ինչպես նաև հոգևոր գեղեցկություն, սեր և բարություն ասվածի հաստատման մոտիվներով։
